«Ευρώπη, Ευρωσκεπτικισμός και Δημοκρατία: ο καλός, κακός και ο… όμορφος ».

Αντιγόνη Βαφείδου

Πλησιάζει ταχύτατα η στιγμή του πρώτου ρεαλιστικού απολογισμού για τη Ζώνη του Ευρώ. Από την «Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα» των Robert Schumann και Jean Monnet, φωτισμένων προσωπικοτήτων με γνήσιο όραμα ευρωπαϊκής ενοποίησης, σήμερα η ευρωπαϊκή οικογένεια πορεύεται υπό το πρόσταγμα «Μερκοζί-Ολάν κλπ». Έχουν επικαιροποιηθεί λοιπόν ακόμη και όροι του Προτεσταντισμού που τείνουν να αποτυπωθούν, έστω και περιγραφικά, στις τροποποιημένες καταστατικές Συνθήκες. Ο διαχωρισμός ωστόσο, σε «ενάρετους και αμαρτωλούς», κατά τη δεδομένη κρίσιμη ιστορική συγκυρία δεν εξυπηρετεί τίποτε άλλο παρά να αποδυναμώνει ολοένα και περισσότερο την διαπραγματευτική ικανότητα των χωρών που ήδη βρίσκονται στο μάτι του κυκλώνα, ήτοι  στη δεινή - αν και αξιοζήλευτη γεωπολιτικα - θέση του ευρωπαϊκού Νότου … Και έρχεται το χαστούκι του “Brexit” για να αρχίσει η περιδίνηση των διαδικασιών του διαζυγίου

Όλες οι τεχνοκρατικές λύσεις με τις οποίες η Ευρώπη τα τελευταία τρία χρόνια αγόραζε χρόνο, επιδιώκοντας περισσότερη ενοποίηση, έχουν αποδειχθεί ξεπερασμένες, λόγω προφανώς της λάθος συνταγής.

Τόσο οι «ενάρετες» οικονομίες όσο και οι «αμαρτωλές» δυσανασχετούν για την ταχύτητα και αξιοπιστία του ευρωπαϊκού άρματος, καθώς για άλλες πάει πολύ γρήγορα και για άλλες απελπιστικά αργά. Οπότε τι? Είναι άραγε δυνατόν να υπάρξει ενοποίηση ανάλογη της εμβάθυνσης ως προς τη διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης ή μιλάμε για «αντιστρόφως ανάλογα ποσά»; 

Η Ευρώπη πρέπει να αφουγκραστεί πλέον τις επιταγές της νέας παγκόσμιας τάξης να αντιδράσει δυναμικά και να διαψεύσει έτσι πανηγυρικά την Κασσάνδρα του ευρωσκεπτικισμού. 

‘Ηδη η γεωπολιτική σκακιέρα βρίθει εξελίξεων και συσχετισμών: υπό την απειλή της σύναψης των ενεργειακών συμβολαίων Ρωσίας-Ευρώπης, οι Αμερικανοί  «διατράνωσαν» και πάλι το ρόλο τους  ως ύπατοι ρυθμιστές-αρμοστές του ευρασιατικού γίγνεσθαι, επεμβαίνοντας με αυθάδεια και αέρα τροπαιοφόρου στα τεκταινόμενα της Κριμαίας.

Τον περασμένο Νοέμβριο η πολύνεκρη επίθεση στο Παρίσι με στόχο την ελευθερία του τύπου σπίλωσε με αίμα αξίες και ιδεώδη που έχουν ως θεματοφύλακα αυτό καθαυτό  το δικαιοπρακτικό θεμέλιο των καταστατικών ευρωπαϊκών συνθηκών: η Ευρώπη είναι αναντίρρητα πλέον μια γηραιά καταβεβλημένη αριστοκράτισσα που αποπροσανατολίζεται από τον άμεσο κίνδυνο του «καθολικού της καρκίνου» και επιμερίζει την προσοχή της σε μέλη και όργανα του σώματός της που (εσκεμμένα από οίκους αξιολόγησης) κατηγοριοποιήθηκαν ως ζωτικής και μη ζωτικής σημασίας.

Διαφαίνεται δυστυχώς ότι και σε επίπεδο ευρωπαϊκής κεντρικής πολιτικής σκηνής οι λαοί της Ευρώπης έχουν  απαξιώσει την πολιτική. Και μια τέτοια αίσθηση των ευρωπαίων εφόσον εξαπλωθεί και περαιτέρω παγιωθεί θα είναι η αρχή πολλών κακών. Οι κοινωνίες που δεν κατάφεραν να προσαρμοστούν στις προκλήσεις διαλύθηκαν. Ο πλανήτης είναι γεμάτος ερείπια πολιτικών συστημάτων που κατέρρευσαν ανεξάρτητα από το αν έφεραν τη σημαία κάποιου πολιτικού ιδεολογήματος ακόμη κι αν την κουβάλησαν με πλήρη πίστη.

Έτσι, οι καιροί επιτάσσουν την αποκατάσταση της πολιτικής και την επούλωσή της από το τραύμα της απαξίωσης. Και το μόνο σίγουρο είναι πώς μέσα σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που δέχεται παγκόσμιους κλυδωνισμούς θα πρέπει να ενσκήψουμε στο μοναδικό εργαλείο – μοντέλο πολιτεύματος τη Δημοκρατία και τον ευρωπαϊκό πλουραλισμό με εκμοντερνισμένα και προσαρμοσμένα χαρακτηριστικά ως προς την παγκόσμια τάξη.

Δύο λόγοι μας κάνουν να σκεφτούμε ότι η μοίρα της Δημοκρατίας ίσως είναι διαφορετική. Πρώτον, τα επιτυχημένα κράτη του παρόντος έχουν πρόσβαση σε πόρους που δεν είχε καμία προηγούμενη κοινωνία. Η ευημερία που γνώρισε η ανθρωπότητα τα τελευταία χρόνια έστω κι αν όχι σε όλα τα μήκη και πλάτη της, ήταν άνευ προηγουμένου. Μιλάμε πλέον για πολίτες του κόσμου, πιο μορφωμένους, πιο ενημερωμένους, νοοτροπιακά ευέλικτους. Η χρήση των δικτύων επικοινωνίας και μέσων μαζικής δικτύωσης κατέκτησε την καθημερινότητα μας και επινοούνται διαρκώς καινούριοι δίαυλοι αθρόας πληροφόρησης με αξιοθαύμαστους ρυθμούς. Η ταχύτητα των αλλαγών αυξάνεται κι είναι έτσι δύσκολο να φανταστούμε τις σύγχρονες κοινωνίες να τελματώνουν.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η δημοκρατία είναι εγγενώς προσαρμοστική. Οι εύρυθμες και λειτουργικές δημοκρατίες μπορούν να αποφεύγουν τα χειρότερα διότι οι πολίτες είναι ευερέθιστοι και ανυπόμονοι και έχουν τα αντανακλαστικά να απαιτούν πάντα κάτι καλύτερο από ότι έχουν. Κι εκεί είναι η πεμπτουσία:  όταν οι δημοκρατίες κάνουν λάθη - που συμβαίνει συχνά - δεν τις ακολουθούν μέχρι το πικρό τέλος, άλλα κάνουν στροφή.

Δικαίως θα έλεγε κανείς σ’ αυτό το σημείο, ότι πρόκειται για μια ψεύτικη παρηγοριά, καθώς χρόνια τώρα εντός των κόλπων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκύπτει ότι οι εθνικές δημοκρατίες δεν αποφασίζουν για την ίδια τους τη μοίρα. Ο κόσμος είναι τόσο αλληλεξαρτώμενος ώστε η αποτυχία σ’ ένα μέρος μεταφέρεται παντού με καταστροφικές συνέπειες, το λεγόμενο «πέταγμα της πεταλούδας» (π.χ. προσφυγικό, κρίση χρέους κλπ).

Υπό αυτό το κλίμα δυστυχώς προκαταλήψεις και αντιθέσεις που υποτίθεται ότι ανήκαν οριστικά στο παρελθόν επανήλθαν στο σκηνικό του σήμερα. Η κρίση του 2008 ήταν το κομβικό σημείο όπου τα μικρομεσαία στρώματα άρχισαν να βλέπουν τόσο τα εργασιακά τους δικαιώματα όσο και το βιοτικό τους επίπεδο να γίνονται ατμός πάνω από τη χύτρα της παγκοσμιοποίησης.

Αξίζει εδώ όμως να τονιστεί ότι η πολιτική της εγκράτειας έχει αποδειχθεί αποτελεσματική στο να επανορθώνει τα σοβαρά σφάλματα κρίσης των πολιτικών. Ακριβώς για αυτό το λόγο ο κοινοβουλευτικός πλουραλισμός είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαίος σ’αυτήν την κρίσιμη συγκυρία, όπως το οξυγόνο για την αναπνοή.  

Η κομματική πολυφωνία εξασφαλίζει το γνήσιο του δημοκρατικού πολιτεύματος, το οποίο δυστυχώς συχνά πλέον απαντάται και σε υβριδική μορφή. Δηλαδή ένα  μείγμα δημοκρατικών στοιχείων και αυταρχικών πρακτικών με υψηλά επίπεδα διαφθοράς, κατάχρηση εξουσίας, αποθέωση των αριθμών και αγνόηση των πραγματικών καθημερινών προβλημάτων των πολιτών. Έτσι δυστυχώς κερδίζει η αποχή και φθίνει  η πολιτικοποίηση. 

Είναι αναγκαίο λοιπόν, μετά το πρόσφατο ευρωρήγμα του Brexit η Ευρώπη να λάβει το μήνυμα, να ακούσει την δυσαρέσκεια των ευρωπαίων πολιτών να ταρακουνηθεί, στρίβοντας το τιμόνι προς την σωστή κατεύθυνση. Κι εμείς ενσκήπτοντας στα του οίκου μας να εργαστούμε προς την κατεύθυνση θωράκισης και ουσιώδους  τόνωσης της Δημοκρατίας μας. Το μόνο αξιόπιστο όχημα για τη διαχείριση  αυτής της κρίσιμης πολιτικής και κοινωνικής περιόδου. Ας εργαστούμε προς τον κοινοβουλευτικό πλουραλισμό προτού μας ξεπεράσει αυτή η κρίσιμη ιστορική συγκυρία, χωρίς επιστροφή.

 

 

Αντιγόνη Κ. Βαφείδου

Δικηγόρος University College London - L.L.M.

Athens University of Economics and Business - M.Sc.

London School of Economics and Political Sciences-H.R.M

Α.Π.Θ.

 

Share: